Fotografia Rabina Dow Ber Meiselsa

Fotografia Rabina Dow Ber Meiselsa

Rok powstania: ok. 1868 – 1870 roku

Czarno-biała fotografia, pochodząca z ok. 1868-1870 roku, przyklejona na kartonik. Na awersie ukazana postać rabina Meiselsa siedzącego przy stoliku we wnętrzu atelierowym. Na rewersie druk reklamowy wskazujący na miejsce wykonania fotografii.

Fotografia pochodzi z albumu Izydora Kopernickiego (1825-1891), lekarza i antropologa. W swojej bogatej karierze naukowej prof. Kopernicki skierował w latach 70. XIX w. swoje zainteresowania w stronę antropologii fizycznej, publikując wraz z prof. Józefem Majerem w 1877 r. na łamach „Zbioru Wiadomości do Antropologii Krajowej” pracę pt. Charakterystyka fizyczna ludności galicyjskiej. Omówił w niej szczegółowo badania prowadzone nad Polakami, Rusinami i Żydami. Materiał ikonograficzny w postaci fotografii etnograficznej kompletował do celów naukowych prawdopodobnie dużo wcześniej, ale samo powstanie albumu, zatytułowanego: „Dr I. Kopernicki / Types et Costumes de la Pologne” datuje się na lata 1876-1886. Być może służył mu on przez pewien czas jako ilustracja do licznych wykładów i odczytów tak w kraju, jak i zagranicą. Do zbiorów Muzeum Etnograficznego w Krakowie album trafił najprawdopodobniej dzięki bliskiej współpracy Kopernickiego z przyszłym założycielem Muzeum, Sewerynem Udzielą, choćby w ramach działań Komisji Antropologicznej Akademii Umiejętności.
Dow Ber Meisels to postać niezwykła, która zapisała się w historii nie tylko jako wybitny rabin, ale także gorliwy patriota, oddany sprawie niepodległości Polski. Urodził się w 1798 r. w Szczekocinach, ale pierwszy okres życia spędził w Kamieńcu Podolskim pobierając nauki pod okiem ojca Izaaka, który pełnił tam funkcję rabina. Rodzina  podkreślała swoje pochodzenie od wielkiego krakowskiego rabina Mojżesza Isserlesa, zwanego Remu. Również i Dow Ber Meisels osiedlił się wkrótce w Krakowie, żeniąc się z córką bogacza, Salomona Borensteina. W niedługim czasie dorobił się pokaźnego majątku, m. in. jako  jeden z założycieli banku Meisels-Horowitz. W 1830 r. pokaźną część swych funduszy przekazał na broń dla walczących w powstaniu listopadowym.  Od 1832 r. pełnił funkcję rabina na krakowskim Kazimierzu, angażując się równocześnie w politykę, tak lokalną, jak i ogólnokrajową. Odegrał znaczącą rolę podczas rewolucji krakowskiej 1846 r. deklarując wierność władzy narodowej i przyczyniając się do polsko-żydowskiego zbliżenia, którego owocem była odezwa dyktatora J. J. Tyssowskiego Do braci Izraelitów.  Od tego roku zasiadał w Senacie Wolnego Miasta Krakowa, następnie w Radzie Miejskiej, a w 1848 r. został, jako pierwszy Żyd, wybrany posłem do parlamentu w Wiedniu. Osiem lat później, w r. 1856, Meisels został powołany na urząd rabina przez gminę warszawską. Tutaj, w Królestwie Polskim, rozwinął pracę społeczno-patriotyczną zyskując powszechny szacunek i autorytet, który umożliwił mu pełnienie roli reprezentanta polskiego żydostwa. Jako orędownik dialogu polsko-żydowskiego i braterskiej walki narodowowyzwoleńczej  brał udział w manifestacjach roku 1861, m. in. w pogrzebie pięciu poległych czy pogrzebie arcybiskupa M. Fijałkowskiego. W ramach solidarności z duchowieństwem katolickim nakazał, wraz z rabinami Izaakiem Kramsztykiem i Markusem Jastrowem, zamknięcie synagog, za co został uwięziony w Cytadeli Warszawskiej. Po wybuchu powstania styczniowego został, jako obywatel austriacki, wydalony z Królestwa. Odtąd aż do śmierci jego działalność pozostawała pod ścisłym rosyjskim nadzorem. Prawdopodobnie z tego okresu, a zatem z ostatnich lat życia, pochodzi fotografia wykonana w Krakowie przez Rzewuskiego. Rabin Dow Ber Meisels zmarł w 1870 r. i został pochowany na cmentarzy przy ulicy Okopowej w Warszawie. Mimo iż władze carskie zakazały publikowania nekrologów, w pożegnaniu rabina wzięły udział tłumy, a wydarzenie to stało się kolejną okazją do demonstracji patriotycznej.

Portret rabina Meiselsa należy do 104 z 504 fotografii w Albumie Kopernickiego, przedstawiającej ludność żydowską. Obok jednej z najważniejszych postaci żydowskich tej epoki spotykamy zdjęcia drobnych handlarzy, żebraków, ale także elity intelektualnej i bogatych mieszczan. Podobizna rabina nie jest podpisana, co tłumaczy jej dotychczasowe pomijanie w literaturze przedmiotu. Trudno sobie jednak wyobrazić, aby postać Meiselsa była profesorowi nieznana, chociażby z uwagi na jego osobiste zaangażowanie w powstanie styczniowe. Jako antropologa interesowało go jednak w tym przypadku wyłącznie pochodzenie etniczne danej grupy i jej wewnętrzne zróżnicowanie.  Wymowne w tym kontekście wydaje się także autorstwo fotografii, jest to bowiem jedyny w grupie zdjęć „żydowskich” przykład pochodzący z atelier Walerego Rzewuskiego, który specjalizował się w portretowaniu znanych i ważnych w kraju osobistości. Pozostała większość to prace z zakładów Szymona Balicera, Ignacego Kriegera czy Teodora Szaynoka.

Opracowała Kamila Wasilewska-Prędki. / https://etnomuzeum.eu/zbiory/fotografia-rabina-dow-ber-meiselsa

Bibliografia:
Majer Bałaban, Duchowieństwo żydowskie w okresie Powstania 1863 roku, [w:] „Głos Gminy Żydowskiej”, nr 1, Warszawa 1938,  s. 4-7
Stefan Kieniewicz, Paweł Sikora, Izydor Kopernicki [w:] „Polski Słownik Biograficzny”, t. XIV, 3
Stefan Kieniewicz, Marian Tyrowicz, Dob Beer Meisels [w:] „Polski Słownik Biograficzny”, t. XX, 387-388
Grażyna Plutecka, Juliusz Garztecki, Fotografowie nietypowi, Kraków 1987, s. 201-224
Encyclopaedia Judaica. Second Edition, vol. 13, s. 790
Katarzyna Kudłacz, Marta Miskowiec, Katalog winiet krakowskich zakładów fotograficznych, Kraków 2008, s. 208

Zobacz także

Drzwi
AudiodeskrypcjaPJM
Obiekt użytkowy

Drzwi

Kombinezon dziecięcy
AudiodeskrypcjaPJM
Odzież

Kombinezon dziecięcy